Auteursrecht in de praktijk: wat moet je weten?

Auteursrecht in de praktijk: wat moet je weten? Artikel
1608

Stel, je werkt als assistant op de afdeling marketing en er wordt materiaal samengesteld om klanten aan te trekken of te behouden.

Stel, je werkt als assistant op de afdeling marketing en er wordt materiaal samengesteld om klanten aan te trekken of te behouden. Of dit nu in de vorm van drukwerk verspreid wordt of via het internet, denk eraan dat tekst en beeld altijd onderworpen zijn aan het auteursrecht.
Of stel dat je een event organiseert waar muziek en filmpjes gespeeld worden. Mag dat zomaar?
In dit artikel lees je waar je rekening mee moet houden.
 

Wat is auteursrecht?

Van zodra iemand een ‘werk’ creëert, ontstaat auteursrecht. De reikwijdte is enorm. Uiteraard moet je denken aan teksten, films en foto’s, maar ook aan ontwerpen, logo’s, software, kunstwerken, slagzinnen, lettertypes, culinaire recepten, choreografie, voordrachten enz.
Het auteursrecht bestaat uit drie onderdelen:
 
- Exploitatierecht:
Dit is het exclusieve recht van de maker van een werk om het openbaar te maken en te verspreiden. Auteursrecht is in het leven geroepen om de makers te beschermen tegen kopie, bewerking of plagiaat. Het is voor de auteurs een waarborg voor exclusieve commerciële exploitatie; hun inkomsten zijn dus beschermd. Tegelijkertijd betekent het een stimulans voor het bedenken van en investeren in nieuwe ideeën.
 
- Persoonlijkheidsrecht:
Dit recht geeft de mogelijkheid aan de maker om bezwaar in te dienen wanneer anderen het werk aantasten.
 
- Portretrecht:
Het portretrecht beschermt de beeltenis van een geportretteerde.
 

Uitzonderingen

Er zijn uiteraard een paar uitzonderingen, die het mogelijk maken om materiaal in te zetten voor eigen doeleinden, zonder voorafgaandelijke toestemming.
  • Onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
  • Vrijheid van meningsuiting en informatie (citaatrecht en vrije nieuwsgaring)
  • Bewaren van cultureel erfgoed (voor bibliotheken, musea, archieven en soortgelijke instellingen)
  • Sociale doelstellingen (ten behoeve van kwetsbare groepen van personen)
  • Privégebruik (huiselijke kring)
  • Tijdelijke reproductie (reproductiehandelingen die onderdeel zijn van een technisch procedé)
  • Promotie (wanneer reproductie ten voordele is van auteurs)

 

Creative Commons licentie

Creative Commons of CC-licenties bieden de mogelijkheid aan auteurs om hun werk ter beschikking te stellen onder bepaalde voorwaarden. Dit is een handige tool, omdat je als gebruiker meteen weet wat mag. De werken die hieronder vallen, dragen het CC-logo.
Er bestaan een zestal CC-licenties, die allen een combinatie van de volgende logo’s gebruiken:
1.png

 

Wanneer vervalt auteursrecht?

70 jaar na het overlijden van de ‘geestelijke vader’ van een werk vervalt het auteursrecht. Daarna wordt het ‘publiek domein’ en ben je in principe vrij iemands werk te verspreiden.
Let wel, ook na 70 jaar ben je verplicht je bron te vermelden, anders pleeg je plagiaat.
Denk ook aan ‘naburige rechten’, want naast de auteurs, moet je soms ook rekening houden met derden, die eveneens rechten laten gelden.
 

Naburige rechten

Soms is niet alleen de maker van een werk auteursrechtelijk beschermd, maar ook andere sleutelfiguren, zoals uitvoerende kunstenaars, fotografen, producenten enz. Deze mensen genieten eveneens van reproductierecht, distributierecht of verhuur- of uitleenrecht.
Stel bijvoorbeeld dat je een foto wil plaatsen van een kunstwerk, waarvan de maker al langer dan 70 jaar geleden gestorven is, dan zal je misschien toch nog rekening moeten houden met de instelling die in het bezit is van het werk of met de fotograaf.
 

Citaatrecht

  • Algemeen citaatrecht:
    Soms wil je iemand ‘citeren’. Dit betekent dat je letterlijk een gedeeltelijk werk van een ander overneemt. Dat is toegelaten zonder de goedkeuring te moeten vragen, wanneer het bedoeld is voor kritiek, polemiek, recensie, onderwijs of wetenschappelijk onderzoek. Voorwaarde is wel dat je verplicht bent de naam van de auteur te vermelden.
     
  • Informatief citaatrecht:
    Het informatief citaatrecht gaat over verslaggeving van actuele gebeurtenissen. Het is toegestaan om korte fragmenten uit auteursrechtelijk beschermde werken zonder toestemming te laten horen of zien, zodat media snel kunnen inspelen op het nieuws. Je moet wel altijd je bronnen vermelden.

Muziek, foto’s en video

Als je een foto, documentaire of muziek wil gebruiken, ga dan eerst na bij collectieve beheersvennootschappen om te checken of de rechten daar beheerd worden.
Voor muziek neem je contact met SABAM (http://www.sabam.be).
Voor foto’s of andere grafische werken, neem je contact met SOFAM (http://www.sofam.be).
Verder bestaat ook nog de beheersvennootschap deAuteurs, voor Nederlandstalige auteurs, actief in audiovisuele domeinen, podiumkunsten, literatuur, strip en illustratie (http://www.deauteurs.be).
Vind je de rechthebbenden niet terug bij deze vennootschappen, dan moet je verder zoeken. Kan je de auteur niet terugvinden, dan kan je nog altijd een beroep doen op de Stichting FotoAnoniem, die daarvoor een procedure heeft ontwikkeld (http://www.fotoanoniem.nl).
Je mag dus geen materiaal van het internet ‘plukken’.
 

Youtube

In sommige gevallen mag je video’s embedden of ernaar linken zonder toestemming van de auteursrechteigenaar. Wereldwijd worden er echter verschillende regels gehanteerd. In geval van twijfel, is het verstandig om contact te nemen met de rechthebbenden of deskundig advies in te winnen.
 

Portretrecht

Het portretrecht is een exclusief recht op je eigen beeltenis. Dat heeft te maken met het recht op privacy en betekent dat je niet zomaar iemands foto mag publiceren, zonder voorafgaandelijke toestemming. Hou daar rekening mee.
Voor ‘publieke personen’ gelden dan weer andere regels: zij moeten dulden dat hun foto’s verspreid worden, maar hun portret mag niet gebruikt worden voor commerciële doeleinden, zoals bijvoorbeeld voor publicatie op een T-shirt of poster.
Wanneer je een foto van een menigte gebruikt, is het niet haalbaar om aan iedereen de toestemming te vragen. Dat hoeft dus ook niet. Slechts wanneer iemand heel duidelijk en centraal in beeld komt, zal je diens toestemming moeten vragen.
 

Conclusie

In de praktijk is het zo dat je niet zomaar een tekst of foto van iemand anders mag gebruiken. Voor teksten kan je in vele gevallen terugvallen op het algemeen citaatrecht, maar voor foto’s of video’s bijvoorbeeld, zal je de bron moeten achterhalen en vaak een bedrag moeten betalen voor reproductie. Doe je dat niet, dan riskeer je een schadevergoeding. Neem dus geen risico’s en probeer altijd auteursrechten netjes te regelen, om problemen te voorkomen.
 

OVER DE AUTEUR

We Assist You

We Assist You

Jouw comment

Log in om een comment toe te voegen

E-mailadres niet geverifieerd

Nog geen lid? Maak jouw profiel aan.

Recente comments